ของเล่นภูมิปัญญาไทย ของเล่นไทยพื้นบ้าน ของเล่นโบราณ ทําเอง

      เมื่อย้อนไปสมัยอตีดสัก 50 ปี สำหรับเด็กท้องถิ่น คงมีโอกาสได้เล่นของเล่นสนุกๆ จากคนเฒ่า-คนแก่ พ่อ-แม่หรือปู่-ย่า ตา-ยาย ซึ่งมักจะประดิษฐิ์ของเล่น โดยอาศัยภูมิปัญญาชาวบ้าน ด้วยการสังเกตกลไกลทางธรรมชาติและการประยุกต์วัตถุดิบที่หาได้ในท้องถิ่นมาทำเป็นของเล่นสำหรับเด็กๆ

      ของเล่นภูมิปัญญาไทย คือของเล่นสำหรับเด็กไทย แบบไทย ไทย ซึ่งสามารถส่งเสริม ทักษะ ช่วยให้เด็กมีพัฒนาการเหมาะสมกับวัย สร้างความแข็งแรงของร่างกาย ทำให้เด็กได้เรียนรู้วิธีการทำของเล่นด้วยตนเอง สามารถสร้างความภาคภูมิใจให้แก่เด็กๆ ฝึกให้เด็ก คิดริเริ่มสร้างสรรค์ และทำให้เด็กๆ ได้เรียนรู้วิธีการประยุกต์ทรัพยากรที่มีอยู่ในท้องถิ่น หรือสิ่งที่เหลือใช้มาดัดแปลงทำเป็นของเล่นได้

     ที่สำคัญของเล่นที่ได้ มักทำจากวัตถุดิบธรรมชาติ จึงเป็นของเล่นที่ไม่เป็นอันตราย ซึ่งตรงกันข้ามกับของเล่นในปัจจุบัน โดยส่วนใหญ่ประดิษฐ์ขึ้นจากการสกัดและการสังเคราะห์ของสารเคมี ซึ่งอาจจะมีส่วนผสมของวัตถุดิบบางอย่างที่เป็นอันตราย เพราะเมื่อเด็กสัมผัส อมหรือเคี้ยวของเล่น  อาจจะทำให้เด็ก ได้รับสารเคมีเข้าไปสะสมอยู่ในร่างกายได้ ทำให้เด็กไม่สบาย หรือสารเคมีบางอย่าง เป็นอันตรายต่อเด็ก อาจถึงขั้นเสียชีวิตได้

      นอกจากนี้ ของเล่นภูมิปัญญาไทย ยังมีประโยชน์ ถ้าได้รับการส่งเสริมอย่างเป็นรูปธรรม มีระบบ มีการพัฒนา ด้วยการสอดแทรกหลักทางวิชาการเช่น การใช้สูตรคำนวณทางคณิตซึ่งคิดออกเป็นเชิงตัวเลขได้ หรือการอธิบายด้วยหลักทางวิทยาศาสตร์ จะทำให้เด็กรู้สึกสนุกไปพร้อมๆกับการเรียนรู้  ฝึกให้เด็กๆคิดอย่างเป็นระบบ มีแบบแผน นอกจากนี้ ของเล่นภูมิปัญญาไทย บางอย่างช่วยทำให้เด็กได้ฝึกเรียนรู้ถึงวิถีการดำรงชีวิต  เป็นความรู้ในการพึงพาตนเอง รู้วิธีการสร้างเครื่องมือทำมาหากินเช่น รู้วิธีการสร้างเครื่องมือล่าสัตว์ มีจินตนาการในอาชีพที่ตนเองอยากเมื่อเติบโตขึ้น จึงช่วยทำให้เด็กสามารถเอาชีวิตรอดในสังคมได้

       ของเล่นภูมิปัญญาไทย ซึ่งการประดิษฐ์ของเล่นขึ้น ตามวัฒนธรรมประเพณี ค่านิยมและภูมิปัญญาไทย มีดังต่อไปนี้

 

ของเล่นภูมิปัญญาไทย

     1. ปืนก้านกล้วย เป็นการนำเอาก้านกล้วย ที่ถูกหั่นเอาใบกล้วยออก เพื่อนำไปใช้ประโยชน์ต่างๆ ของผู้ใหญ่เช่น การนำใบตองไปห่อทำขนม หลังจากนั้นจึงนำก้านกล้วย มาทำเป็นปืน  วิธีการทำปืนกล้านกล้วย ด้วยการเฉือนตรงสันก้านกล้วยให้ยาวประมาณ 2 นิ้ว แล้วหักขึ้น ทำเป็นนกสับ  เพื่อปืนลั่นเป็นเสียงได้  ซึ่งจะทำนกสับหลายๆอัน เพื่อให้ยิงได้หลายๆ นัด วิธีการเล่นก็ไม่ยาก เพียงแค่ใช้ฝ่ามือแบแล้วปัดให้ส่วนที่หักขึ้นล้มลงไปแนบกับก้านกล้วย ให้หมดทุกอันครั้งเดียว จะเกิดเสียงดังแปล๊บๆๆ ราวกับปืนลั่น

ของเล่นภูมิปัญญาไทย

   2. ปืนลูกคอม ลูกคอมเป็นผลไม้ป่าชนิดหนึ่ง ผลจะสุกจะเป็นฤดูในการเกี่ยวข้าวนาปี ผลสุกจะมีสีดำสามารถกินได้ วิธีการกินคือ เคี้ยวแล้วดูดกินน้ำหวาน รสชาติจะเปรี้ยวอมหวาน ส่วนลูกดิบ จะนำมาทำเป็นลูกกระสุนของปืนลูกคอม

     ขั้นตอนในการทำปืนลูกคอมคือ ตัดไม้ไผ่ลำเล็ก ลำประมาณหัวแม่มือ ให้มีรูข้างใน กว้างประมาณแท่งดินสอ ทำการตัดส่วนปลายปล้องไม้ไผ่ทิ้งและทำการตัดส่วนต้นลำปล้อง ให้เหลือประมาณ 3 ข้อนิ้วมือ หลังจากนั้นทำการเหลาไม้ไผ่ เพื่อทำเป็นแส้ปืน สวมอัดกับส่วนต้นของลำปล้อง แล้วนำแส้ปืนไปเทียบกับปลายลำปล้อง โดยให้แส้ปืนสั้นกว่าปลายลำกล้องเท่ากับขนาดของลูกคอม

     วิธีการยิงปืนลูกคอม ทำการอัดลูกคอมลูกแรกเข้าไปในลำกล้อง โดยการใช้แส้ปืนดันทะลุเข้าไป ให้อยู่ส่วนปลายของลำกล้อง อัดลูกที่ 2 ด้วยการใช้แส้ปืนดันลูกคอมลูกที่ 1 ก็จะมีเสียงดัง ปั้ง ลูกคอมลูก 1 ก็จะพุ่งออกไปข้างหน้าเหมือนการยิงปืน

ของเล่นภูมิปัญญาไทย

    3. ปลาทางมะพร้าวหรือนาฬิกาทางมะพร้าว เป็นการประยุกต์ใช้วัตถุดิบในท้องถิ่นและการจักสาน เพื่อทำเป็นของเล่นให้กับเด็กๆ ให้เด็กๆ ได้เรียนรู้งานจักรสาน ลวดลายประยุกต์ ที่บรรพบุรุษสังเกตได้จากธรรมชาติเช่น การทำรังของนกกระจาบ การจักรสานสามารรถช่วยเพิ่มความแข็งแรงทนทานให้กับสิ่งที่ประดิษฐิ์ขึ้น  การจักสานอยู่ในวิถีการดำรงชีวิต เพราะการจักสานเป็นพื้นฐานของการสร้างเครื่องมือทำมาหากินของคนยุคอดีตเช่น การสานไซดักปลา การสานกระด้ง วิธีการสอนเด็กๆให้รู้วิธีการจักรสานเริ่มจากสิ่งง่ายๆ ได้ด้วยตนเองจะทำให้เด็กต่อยอดไปหาสิ่งที่ยากขึ้นเรื่อยๆ จนสามารถนำความรู้ไปใช้ในการดำเนินชีวิตได้

ของเล่นภูมิปัญญาไทย

    4. การทำว่าว วิธีการทำว่าว เริ่มจากนำไม้ไผ่มาเหลาทำเป็นโครงว่าว ให้มีโครงสร้างเป็นรูปสัตว์ต่างๆ เช่น รูปร่างคล้ายนก แต่ที่นิยมกันคือ ว่าวรูปจุฬา หลังจากนั้นนำเชือกไหมเบ็ดหรือเชือกไนล่อนผูกโครงสร้างให้ติดกัน แล้วนำเชือกที่เหลือผูกเป็นเชือกสำหรับเชิด หลังจากนั้นนำหนังสือพิมพ์หรือกระดาษสำหรับทำว่าว มาติดทากาวแล้วนำไปติดกับโครงไม้ไผ่ หลังจากนั้นทำหางว่าวเพื่อการถ่วงดุล นอกจากการเล่นว่าว จะสร้างความสนุกสนานเพลิดเพลินแล้ว ยังเป็นของเล่นที่สามารถพัฒนาทักษะด้านร่างกาย เพราะสร้างความแข็งแรงจากการวิ่งเล่น และวิธีคิดเชิงระบบเป็น ซึ่งได้เรียนรู้ลำดับการทำงาน  ถึงว่าวจะไม่ใช่ ของเล่นภูมิปัญญาไทย โดยกำเนิดแต่ ก็อยู่คู่กับคนไทยมาช้านาน

ของเล่นภูมิปัญญาไทย

    5. การทำเลื่อยตัดไม้ (ของเล่น) วิธีการทำ นำฝาจีบสำหรับปิดฝาขวดน้ำอัดลมหรือขวดแก้วเครื่องดื่มชนิดต่างๆ ทำการทุบด้วยฆ้อนให้แบนแล้วเจาะรู 2 รู โดยให้แต่ละรูห่างจากเส้นผ่านศูนย์กลางประมาณ 5 มิลลิเมตร หลังจากนั้นใช้เชือกไหมเบ็ดหรือไนลอนร้อยผ่านรูทั้ง 2 ให้ยาวประมาณ 1 ฟุต ทำการมัดหัวท้าย  วิธีการเล่น แกว่งเชือกให้เป็นเกลียว จากนั้นทำการดึงเชือกให้ตึงและปล่อยเชือกให้หดตัว สลับไปมา แล้วนำไปตัดปลายหญ้าอ่อน รับรองได้ว่าขาดได้โดยง่าย แต่ในระหว่างที่เด็กเล่นนั้น ควรแนะนำให้เด็กๆรู้ถึงอันตรายที่อาจจะเกิดขึ้น

      ประโยชน์จากการทำเลื่อยตัดไม้ของเล่น เป็นการฝึกทักษะการวางแผนให้แก่เด็ก ให้เด็กรู้จักการใช้เครื่องมือช่าง มีความคิดริเริ่มสร้างสรรค์ สามารถนำเอาอุปกรณ์เหลือใช้มาทำเป็นของเล่นได้

ของเล่นภูมิปัญญาไทย

    6. หนังสติ๊กยิงเป้า วิธีทำ ค้นหาไม้สามง่ามที่อยู่ในป่า ทำการเหลาด้านปลายของไม้สำหรับยึดกับยางสติ๊ก อีกด้านหนึ่งของยางสติ๊กผูกติดกับหนังเทียมสำหรับใส่ลูกสติ๊ก วิธีการยิงหนังสติ๊ก หาก้อนหินขนาดพอเหมาะเท่าหัวแม่มือ ใส่เข้าไปในเบ้าของหนังเทียม แล้วใช้มือจับรวบกับก้อนหินไว้ จากนั้นยืดหนังสติ๊กให้ตึง ทำการเล็งหนังสติ๊กไปยังเป้าหมาย หลังจากนั้นปล่อยมือด้านหนังเทียม  ปัจจุบันยังมีให้เห็นอยู่ โดยเฉพาะชนบทที่ได้จัดกิจกรรมเพื่ออนุรักษ์ป่าไม้ ในท้องถิ่นของตนเองเช่น การส่งเสริมให้ใช้หนังสติกยิงลูกของต้นยางนาออกไปให้ไกลๆ เพื่อทำการขยาย พื้นที่ป่าเพิ่มมากยิ่งขึ้น

      ประโยชน์ของการทำหนังสติ๊กสำหรับเด็กเล่น ทำให้เด็กรู้จักการใช้ประสาทสัมผัสทั้ง 5 รู้จักการวางแผน รู้จักการคาดคะเน การกะระยะ และเป็นการฝึกการใช้สมาธิสร้างจิตให้นิ่ง

ของเล่นภูมิปัญญาไทย

     7.  การทำโทรศัพท์กระป๋อง วิธีการทำ นำกระป๋องนมข้นหวานมาเจาะเปิดฝา ให้หลุดออกจากตัวกระป๋อง หลังจากนั้นทำการเจาะก้นกระป๋องโดยใช้ตะปูตอก ทำเหมือนกันให้ได้ 2 กระป๋อง แล้วหาเชือกไหมเบ็ดยาวประมาณ 3 เมตร ร้อยผ่านรูก้นกระป๋อง แล้วผูกปลายเชือกให้เป็นปม ป้องกันไม่ให้เชือกหลุดออกจากกระป๋อง

      วิธีการเล่นคล้ายๆ กับการรับส่งโทรศัพท์ โดยมีเด็ก 2 คน โดยให้หนึ่งคนเป็นฝ่ายพูด และอีกคนเป็นฝ่ายรับ คนพูดจะพูดใส่กระป๋อง เพื่อให้เสียงผ่านสายไปยังคนรับ คนรับจะใช้กระป๋องครอบหู เพื่อฟังอีกฝ่ายหนึ่งพูด ในยุคอดีตการเรียนการสอนเรื่องเสียงตามสาย ยังได้รับความนิยมจากอาจารย์หรือคุณครู เพื่อให้เด็กนักเรียนสามารถเข้าใจเรื่องเสียงตามสาย บางครั้งก็มักจะให้เด็กๆได้หัดทำโทรศัพท์กระป๋องขึ้นเอง

      ประโยชน์ในการทำโทรศัพท์กระป๋อง ทำให้เด็กเรียนรู้ หลักการของเสียงตามสาย ทำให้เด็กรู้จักประยุกต์ของใช้ที่ทิ้งแล้วให้เกิดประโยชน์ รู้จักการใช้เครื่องมือช่าง

ของเล่นภูมิปัญญาไทย

       8.  ของเล่นที่เกิดขึ้น จาการเกษตรและการเครื่องมือทำมาหากิน

       ในบางครั้ง ของเล่นภูมิปัญญาไทย ก็ใช่ว่าจะสร้างความสนุกสนานเท่านั้น ยังมีสิ่งประดิษฐิ์อื่นๆ ที่เป็นการถ่ายทอดความเป็นเอกลักษณ์และภูมิปัญญาของคนไทย การประดิษฐิ์คิดค้นเครื่องมือทำมาหากินบางอย่างในยุคอดีต สามารถนำไปพัฒนาต่อยอด  ให้มีความทันสมัยกับสังคมโลกที่เปลี่ยนไปได้ การคิดของเล่นให้เด็กบางอย่างในอดีตมีหลักแนวคิดดี มีการสอดแทรก ด้วยการวิถีการดำรงชีพให้เด็กๆ  เพื่อให้เด็กๆได้เรียนรู้ทักษะที่จะกลายเป็นผู้ใหญ่  เมื่อเด็กที่เติบโตขึ้นจะสามารถเอาตัวรอดได้ ในสังคมที่ตนเองอาศัยอยู่ได้ ตัวอย่างของเล่นของด็กในชนบท

     การทำเบ็ดตกปลา ด้วยนำไม้ไผ่ในป่ามาตัดเป็นท่อ แล้วทำการฝ่าไม้เป็นซีกๆ หลังจากนั้นทำการเหลาเป็นคันเบ็ด ด้านปลายจะทำให้อ่อนๆ เพื่อลดแรงกระซากขณะที่ปลากินเยื่อ เพราะหากปลาดึงเบ็ดแรงเกินไป จะทำให้ปลาหลุดได้ง่าย หลังจากนั้นใช้เชือกเบ็ดร้อยเบ็ด ผูกเงื่อนมัดเบ็ด หลังจากนั้นนำปลายเชือกอีกด้านหนึ่งไปผูกกับปลายคันเบ็ดที่ทำขึ้น

     ยังมีตัวอย่างของเล่นที่ควบคู่ไปกับการดำรงชีวิต ของเด็กบ้านนอกบ้านนายังมีอีกมากมายเช่น การทำที่ดักหนูนา การทำไซ การทำแร้วดักนก แร้วดักหนูนา แร้วดักกระต่าย ซึ่งขึ้นอยู่กับภูมิปัญญาในแต่ละท้องถิ่น  นอกจากนี้แล้วยังมีของเล่นอีกมาก ที่เกี่ยวของกับการประกอบอาชีพเช่น ไม้จับกังสำหรับการนวดข้าว  ไม้หาบต้นกล้า สิ่งเหล่านี้ะเหมาะสมกับเด็กที่เจริญเติบโตเข้าสู่ช่วงวัยรุ่น ซึ่งเป็นการถ่ายทอดจากรุ่นสู่รุ่นจากพ่อ-แม่สู่ลูก จากลูกก็ถ่ายทอดไปสู่รุ่นถัดไป ก็จะทำให้ศิลปะวัฒนธรรม ประเพณี ของเล่นภูมิปัญญาไทย ต่างๆ ไม่หายไปจากสังคมไทย มีความมั่นคง มั่งคั่งและยังยืน

บทความน่าสนใจ การละเล่นไทย

You may also like...

ใส่ความเห็น

อีเมลของคุณจะไม่แสดงให้คนอื่นเห็น ช่องที่ต้องการถูกทำเครื่องหมาย *